Chỉ một trang giấy là lá đơn xin lãnh xác chồng đã gói ghém nỗi đau của cả gia đình trong chiến tranh. Hiện vật ấy được trưng bày tại Đà Nẵng và khiến nhiều người không cầm được nước mắt.
Mẹ dành cả cuộc đời cho Tổ quốc
Trước bức ảnh đã úa màu thời gian, cùng những kỷ vật được lưu giữ tại không gian trưng bày Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng (Đà Nẵng), nhiều du khách lặng người. Có người cúi đầu thật lâu, có người lén lau nước mắt khi nghe câu chuyện về Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dành và người con trai đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Với chị Nguyễn Thị Trúc, hướng dẫn viên tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng dù đã kể câu chuyện ấy không biết bao nhiêu lần, mỗi lần cất lời vẫn không ngăn được những giọt nước mắt.
“Thế hệ trẻ như chúng tôi biết chiến tranh qua lời kể của cha ông và những trang sử. Nhưng mỗi lần nói về cuộc đời của mẹ Dành, tôi mới thấm thía rằng hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng quá nhiều máu, nước mắt và sự hy sinh của biết bao người mẹ, người vợ, người con. Mỗi lần kể là một lần tôi nghẹn lại”, chị Trúc xúc động.
Theo tư liệu tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, mẹ Nguyễn Thị Dành (1916-1968), quê làng Tân Phú, tổng Phước Vĩnh Hạ, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa (nay là phường Tân Triều, Đồng Nai). Mẹ có người con trai là liệt sĩ Nguyễn Văn Công (bí danh Nguyễn Văn Nhẳm).
Ngay từ những năm đầu kháng chiến, khi chồng tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong, một mình Mẹ ở nhà vừa nuôi con, vừa âm thầm góp sức cho cách mạng. Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, căn nhà của Mẹ trở thành cơ sở nuôi giấu cán bộ hoạt động bí mật.
Năm 1960, Mẹ bị địch bắt, tra khảo rồi giam giữ tại tỉnh Phước Thành. Đến tháng 8/1961, trong trận tiến công tiểu khu Phước Thành của bộ đội chủ lực miền Đông, Mẹ được giải thoát.
Trở về quê hương, Mẹ tiếp tục tham gia cách mạng. Mẹ cùng cán bộ đào hầm bí mật làm nơi bám trụ, ban ngày giả vờ đi chăn bò, đêm đến lặng lẽ mang cơm tiếp tế cho bộ đội.
Đến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, bộ đội và lực lượng vũ trang tiến công tỉnh lỵ Biên Hòa. Ngày 2/2/1968 (mùng 4 Tết), địch phản công dữ dội bằng xe tăng, pháo và đại liên, bắn vào khu dân cư.
Trong hầm trú ẩn, nghe đứa cháu nhỏ của cán bộ gửi nuôi khóc vì đói, mẹ Dành trèo lên khỏi hầm để lấy nước sôi pha sữa bị trúng đạn pháo và gục ngay tại miệng hầm. Hai năm sau con trai Mẹ cũng anh dũng hy sinh.
Một lá đơn, nửa thế kỷ vẫn khiến người xem nghẹn lòng
Trong không gian trưng bày của Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, có một hiện vật luôn khiến du khách dừng chân rất lâu. Đó là “lá đơn xin nhận xác chồng” của bà Huỳnh Thị Cụt, vợ liệt sĩ Nguyễn Văn Công, con dâu Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dành.
Theo thuyết minh của chị Trúc, phía sau lá đơn là câu chuyện đau thương về liệt sĩ Nguyễn Văn Công. Cuối năm 1970, trong một trận càn, anh Công bị địch bao vây. Dù chiến đấu đến cùng, anh vẫn bị bắt, tra tấn rồi sát hại. Chưa dừng lại ở đó, chúng còn cắt tai anh mang đi lĩnh thưởng, buộc thi thể sau xe kéo dọc đường để thị uy.
Hay tin chồng hy sinh, bà Huỳnh Thị Cụt nén nỗi đau mất chồng để viết đơn gửi chính quyền đương thời, mong được đưa thi thể chồng về nhà mai táng.
Lá đơn chỉ viết một trang giấy, ghi rõ tên người làm đơn, tên người chồng đã hy sinh cùng nguyện vọng xin được đưa chồng về an nghỉ. Sau khi được chính quyền sở tại xác nhận, bà mới có thể đưa thi thể chồng về quê.
Những dòng chữ khiêm nhường cùng nét mực đã nhạt màu theo thời gian khiến bất cứ ai đọc cũng nghẹn lòng. Không có những lời oán trách hay bi lụy, đó là khẩn cầu của một người vợ trẻ muốn chồng mình được yên nghỉ khi đã hy sinh.
Bà Huỳnh Thị Cụt gìn giữ lá đơn như báu vật hơn 40 năm. Tháng 5/2014, bà quyết định hiến tặng hiện vật cho Bảo tàng Đồng Nai. Sau đó, tỉnh Đồng Nai (cũ) trao tặng lại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng.
“Chỉ vài dòng chữ thôi nhưng chứa đựng cả một cuộc đời, nỗi đau của một người vợ và cũng là nỗi đau của hàng triệu gia đình Việt Nam trong chiến tranh. Mỗi lần nói đến đây, tôi đều thấy nhiều du khách lặng người. Có người không nói một lời, chỉ lặng lẽ lau nước mắt”, chị Trúc chia sẻ.
Đứng thật lâu trước lá đơn, chị Phạm Thùy Duyên (trú Đà Nẵng) không giấu được xúc động. Theo chị, chỉ một trang giấy với vài dòng chữ nhưng cũng đủ để người xem cảm nhận nỗi đau chiến tranh và sự mất mát mà các gia đình liệt sĩ đã trải qua.
Theo bà Hoàng Thị Bích Hạnh, Giám đốc Ban Quản lý Di tích và Danh thắng thành phố Đà Nẵng, không gian trưng bày trong lòng Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng hiện lưu giữ gần 2.000 hiện vật về các Mẹ Việt Nam anh hùng trên cả nước.
Bà Hạnh cho biết mỗi hiện vật đều chứa đựng câu chuyện về những người lính đã đi qua chiến tranh, những người mẹ chịu nhiều mất mát và truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc.
Trích từ: https://dantri.com.vn/noi-vu/la-don-xin-lanh-xac-chong-duoc-vo-liet-si-gin-giu-hon-40-nam-20260806171418930.htm
